عنوان كتاب: سلطان علي مشهدي
نويسنده: دكتر
يعقوب آژند
ناشر: امير كبير، كتاب هاي جيبي
چاپ اول/ تهران/ 1386/ 112
صفحه
هرچند در زمينه سرگذشت و بررسي احوال و آثار خوشنويسان
زحمات زيادي كشيده شده اما كمتر كتابي به روشي علمي و در مورد يك خوشنويس خاص تهيه
شده و از دستگاه چاپ و نشر بيرون آمده است.
كتاب "سلطانعلي مشهدي" كه چهارمين
كتاب از دسته كتب جيبي مفاخر ايران انتشارات كتابهاي جيبي است، كتابي كوچك اما
ارزشمندي در مورد اين استاد شهير و بزرگ خوشنويسي است كه در بين سالهاي 841 تا 926
ق عمرش سپري گشت و خود يكي از بهترين رساله ها را در زمينه هنر خوشنويسي به يادگار
گذارده است.
نويسنده كتاب كه استاد دانشگاه تهران است "پيش از هر چيز"
متذكر مي شود كه: "در باره مولانا سلطانعلي مشهدي تاكنون پژوهشي همه جانبه كه
كارستان او را در متن وقايع تاريخي و اجتماعي و هنري زمانه اش به بحث گيرد، تقريبا
انجام نگرفته است و شايد مفصل ترين پژوهش در اين زمينه كار مهدي بياني در كتاب
احوال و آثار خوشنويسان باشد كه بيشتر زندگي و كارستان مولانا را،
البته به وجه احسن، در نظر داشته است. نگارنده در اين جستار علاوه بر اينكه زندگي و
آثار مولانا را از لابلاي منابع همزمان، به گونه مستند، بركاويد، تلاش كرد تا افت و
خيزهاي زندگي او را نيز در متن وقايع سياسي و اجتماعي زمانه، البته در حد وسع
منابع، بازسازي كند."
نگارنده در اين كتاب با تقسيم بندي هاي مناسب كار ارزشمند
خويش را تكميل كرد. اين كتاب دو بخش دارد. بخش اول، "محيط برآمدن سلطانعلي مشهدي"،
مشتمل بر سه فصل است. فصل اول " احوال سياسي" است كه پس از "درآمدي" به "سلطان حسين
بايقرا" و "دربار و ملازمان آن" در بخش هاي مجزا مي پردازد. در فصل دوم، با
عنوان "فضاي فرهنگي-هنري" پس از "كليات" از "مجالس هنري" و "مباني اقتصادي اعتبار
هنري مي گويد. فصل سوم در مورد "كتابخانه و صورتخانه در دوره سلطان حسيي بايقرا"
ست. عنوان بخش دوم " محيط زاد و رشد سلطانعلي مشهدي" است. اين بخش حاي فصلهاي
"طليعه زندگي"، "بحبوحه زندگي"، "غروب زندگي" و "مولانا سلطانعلي از نگاه معاصران"
و "كارستان مولانا سلطانعلي" است كه در فصل اخير به "آثار هنري" و رساله
"صراط السطور" و "شاگردان مولانا سلطانعلي" مي پردازد. در قسمت بعدي كه ظاهرا در
زير مجموعه بخش دوم قرار ندارد، مطالبي در مورد " مولانا سلطانعلي در بوته تاريخ"
بيان مي شود و كتاب با معرفي "منابع" و ارائه "نمايه" و "تصاوير" رنگي از آثار
سلطانعلي خاتمه مي يابد.
نويسنده در سرتاسر كتاب با صبر و حوصله بسيار سعي كرده
است كه پژوهشگري بي طرف باشد و جا به جا با ارائه مستندات فراوان و به شيوه مستند
سازي در متن، راه را براي رديابي و پژوهش هاي بيشتر هموار كرده است. به نظر
مي رسد كه نگارنده كتاب مي توانست كتاب مفصل تري چاپ كند كه شايد به خاطر
محدوديت هاي چاپ و نشر كتب جيبي به اين مقدار بسنده كرد.
خوشنويسي از هنرهاي
اصلي اين سرزمين است و براي آشناي بيشتر با بزرگان اين عرصه كه از مفاخر ايران و
جهان هستند، جاي چنين كتب ارزشمندي بسيار خالي است و اميد است كه تسهيلات لازم براي
محققان فراهم شود.
مطالعه اين كتاب به كليه هنرجويان و علاقمندان به مفاخر اين
مرز و بوم پيشنهاد مي شود.
نوشته: م. جوادي